1. Wat zijn VOC-emissies?
VOC’s zijn volatile organic compounds, dus vluchtige organische stoffen die uit materialen kunnen vrijkomen, zoals bouw- en inrichtingsmaterialen. Formaldehyde is een bekend voorbeeld.. Deze stoffen komen vaak langzaam vrij nadat een bouwmateriaal is geproduceerd. Daardoor kunnen VOC’s lang invloed hebben op de luchtkwaliteit in een gebouw, hoewel de meeste emissie vaak plaats vindt direct na de productie (toepassing) van het materiaal.
Daarom is het belangrijk om alle bouwmaterialen systematisch te beoordelen, want ook biobased producten kunnen VOC’s bevatten. Bijvoorbeeld door:
- bindmiddelen
- coatings
- behandelingen tegen schimmel of brand
- lijmen in samengestelde producten zoals CLT (Cross Laminated Timber)
2. Kwalificatie: welke stoffen zitten in het bouwmateriaal?
Je kijkt naar de samenstelling van een product. Leveranciers kunnen deze informatie vaak aantonen met documentatie zoals:
- EPD (Environmental Product Declaration)
- Veiligheidsinformatieblad (MSDS of SDS)
- Productcertificaten
Deze documenten laten zien welke chemische stoffen een product bevat en hoeveel. Vaak wordt daarbij een grens gehanteerd van 1000 ppm (0,1%) voor het vermelden van stoffen in productsamenstellingen. Maar: dit zegt nog niets over hoeveel er daadwerkelijk in de lucht terechtkomt.
3. Kwantificatie: hoeveel VOC’s stoot het bouwmateriaal uit?
De volgende stap is meten hoeveel VOC’s een product daadwerkelijk uitstoot. Dat gebeurt meestal met een emissietest in een klimaatkamer. Het materiaal wordt in een gecontroleerde omgeving geplaatst. Vervolgens wordt gemeten hoeveel VOC’s vrijkomen in de lucht. Deze testen geven inzicht in de emissies na bijvoorbeeld 3 of 28 dagen. Voorbeelden zijn de NEN ISO 16000-testen voor binnenlucht en de AgBB-methode.
Deze figuur laat zien hoe onderzoekers de uitstoot van schadelijke stoffen (VOS/VOC’s) uit bouwmaterialen stap voor stap meten en beoordelen. Eerst zijn verschillende materialen geselecteerd (biobased, deels biobased en synthetisch). Daarna is in het lab vastgesteld welke stoffen vrijkomen en hoeveel er wordt uitgestoten. Dit is gedaan met behulp van een speciale meetopstelling (GC-MS). Vervolgens zijn deze resultaten beoordeeld op gezondheidseffecten. Zo wordt duidelijk dat materialen onderling verschillen in uitstoot en dat deze uitstoot invloed kan hebben op de binnenluchtkwaliteit en gezondheid van gebruikers.
4. Praktijk: Gebruik labels en certificeringen als eerste filter
In de praktijk hebben ontwerpteams vaak weinig tijd om elke emissietest zelf te analyseren. Labels kunnen dan een eerste selectie geven. Bekende voorbeelden zijn:
Meer suggesties vind je ook in dit document. Deze labels laten zien of een biobased bouwmateriaal voldoet aan bepaalde emissiegrenzen voor VOC’s. Dit vervangt echter niet een inhoudelijke beoordeling, maar de labels helpen bij een eerste selectie.
5. Stel vragen aan leveranciers
Bij de keuze voor bouwmaterialen helpt het om leveranciers een aantal vaste vragen te stellen, zoals:
- Welke VOC-emissietesten zijn uitgevoerd?
- Bevat het product stoffen zoals formaldehyde of weekmakers?
- Zijn er certificeringen of emissielabels?
Healthy Building Movement heeft een handige vragenlijst aan je leveranciers opgesteld. Door deze vragen standaard op te nemen in het selectieproces, wordt gezondheid een vast onderdeel van de materiaalkeuze.
6. Kijk verder dan alleen emissies
VOC-emissies zijn belangrijk, maar het effect op de binnenluchtkwaliteit is maar één onderdeel van een gezond bouwmateriaal. Andere factoren spelen ook een rol, zoals:
- akoestiek
- thermisch comfort
- visuele en tactiele beleving van materialen
Bekijk de bouwmaterialen dus in het grotere geheel en weeg alle factoren goed af.
Meer over methoden voor het vaststellen van VOC-emissies bij biobased bouwmaterialen?